Menu:

Adres


Gimnazjum
w Sieniawie

  • Rynek 4
  • 37-530 Sieniawa

Historia Sieniawy oraz  jego właścicieli

    Sieniawa liczy sobie ponad 300 lat. Nazwę i herb w postaci półksiężyca i gwiazdy na niebieskim tle wzięła od rodziny Sieniawskich. Z inicjatywy Mikołaja Hieronima Sieniawskiego - wojewody wołyńskiego, hetmana polnego koronnego i właściciela olbrzymich dóbr na wschodnich terenach Rzeczypospolitej - powstała w 1676 roku. Odtąd jej losy i rozwój mocno związane były z dwoma wielkimi rodami na stałe wpisany, i w dzieje Polski - rodem Sieniawskich i Czartoryskich.

    Informacje na temat właścicieli Sieniawy zostały zamieszczone w formie drzew genealogicznych na stronach "Sieniawscy" i "Czartoryscy".

    Początki Sieniawy związane są ze starą wsią Dybków, dziś dzielnicą miasta. Na części jej gruntów ulokowano miasto mające spełnić istotną rolę w prywatnych dobrach Sieniawskich.
Czynnikiem sprzyjającym założeniu miasta było usytuowanie nad żeglowną rzeką. Jedną z zasadniczych funkcji, jaką miasto miało pełnić, była funkcja portowa. Plany gospodarcze Mikołaja Hieronima Sieniawskiego wiązano początkowo z uruchomieniem handlu rzecznego przeładunkowego całego handlu zewnętrznego latyfundium skierowanego przez San i Wisłę do Gdańska. Kolejnym istotnym czynnikiem była obronność, w przypadku Sieniawy rozpatrywana po pierwsze - jako obrona miasta i jego mieszkańców, rezydencji, portów, spichlerzy itd., a po drugie - jako część zorganizowanej obrony w części tego kraju przed napaścią wroga od wschodu i południowego wschodu. Polegała ona na fortyfikowaniu miast, rezydencji, a czasem też poszczególnych osad na danym obszarze.

    W 1676 roku Sieniawa otrzymała prawa miejskie oraz herb w postaci półksiężyca i gwiazdy na niebieskim tle.

    W latach 30-tych XVIII w. wskutek małżeństwa ostatniej z rodu Zofii Sieniawskiej z księciem Augustem Czartoryskim Sieniawa przeszła w ręce książąt Czartoryskich i stała się jednym z ważniejszych ośrodków kulturalnych w ówczesnym województwie ruskim.

Czartoryscy niemal przez cały XVIII wiek rzadko przebywali w Sieniawie, traktując to miejsce jako jeden z wielu swych domów jedynie sporadycznie odwiedzanych. Działo się to do około 1795 roku, gdy ówcześni właściciele przenieśli się tu na stałe. Niemniej jednak, mimo że rezydencja niejednokrotnie stała pusta, była zawsze zadbana i utrzymana w dobrym stanie. Dotyczyło to przede wszystkim ogrodu, który zaopatrywał nadal wszystkie stoły Czartoryskich w pałacach warszawskich w owoce cytrusowe. O dbałości właścicieli o Sieniawę może świadczyć fakt, iż stale zatrudniano tutaj architekta ogrodnika oraz czterech ogrodników, pisarza prewentowego, administratora dóbr i leśniczego.

Przemiany w zespole miejskim

Jedną z zasadniczych przyczyn zachodzących przemian przestrzennych w Sieniawie była utrata jej obronnego charakteru. W wyniku stabilizacji sytuacji politycznej kraju po zakończeniu wojen północnych oraz zlikwidowaniu niebezpieczeństwa najazdów tatarskich i tureckich, obwarowania miasta, jak również dworu nie były już potrzebne. Fortyfikacja dworu staniała jeszcze jakiś czas, a później przed rokiem 1781 została rozebrana. Natomiast system parkanów wokół miasta funkcjonował nadal dla zachowania porządku i bezpieczeństwa mieszkańców szczególnie w porze nocnej.

Jeszcze w pierwszej połowie XVIII wieku zrezygnowano z niewygodnego obchodzenia wałów do bram i wytrasowano przejścia (bramy?); jedno przy kościele parafialnym, drugie w południowozachodnim narożu obwodu obronnego nie opodal grobli. W ten sposób połączenie traktu z Oleszyc przebiegało prawie w linii prostej wzdłuż południowej pierzei rynku, by pokonując niewielką skarpę nadrzeczną przejść w drogę osiedlową przedmieścia związanego z portem i dalej do magazynów nad Sanem. Skrócony został przez to kłopotliwy objazd pod wałami wzdłuż Potoku Dybkowskiego, a jego przebieg pomiędzy Bramą Jarosławską a groblą zlikwidowany. Zmiany w układzie komunikacyjnym objęły teren dawnego dworu w związku z powstaniem przed 1781 rokiem ulicy Pałacowej. Wytyczenie tej ulicy związane było zapewne z potrzebą uzyskania skrótu drogi dworskiej do miasta oraz zespołu Dominikanów, w tym okresie zmienionego już na kościół parafialny. Mogło być też spowodowane przebiciem traktu jarosławskiego pomiędzy przedmieściem, a terenami dworskimi, który przed 1820 rokiem już wchodził w ulicę Pałacową, uaktywniając ją jako główny wjazd do miasta od południa.

Nieco później, bo w drugiej połowie XVIII wieku przekształcenia przestrzenne objęły również miasto, co było spowodowane w dużej mierze ostateczną likwidacją wałów i fos, szczególnie od północnej i zachodniej strony ośrodka. Proces ten trwał jeszcze w XIX wieku.