Adam Kazimierz Czartoryski

    Adam Kazimierz Czartoryski - książę herbu Pogoń Litewską (ur. 1 grudnia 1734 w Gdańsku, zm.19 marca 1823 w Sieniawie) - polityk, pisarz, krytyk literacki i teatralny, przywódca Stronnictwa Patriotycznego.

 

    Był synem Augusta Aleksandra i Marii Zofii Sieniawskiej, jego żoną była Izabela z domu Fleming. Był kuzynem króla S. A. Poniatowskiego.

 

    Generał ziem podolskich, jeden z głównych przeciwników króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wśród magnaterii, przedstawiciel obozu reform. W 1764 został marszałkiem, zwołanego pod względem konfederacji Sejmu konwokacyjnego. W 1768 Adam Kazimierz Czartoryski został mianowany komendantem Szkoły Rycerskiej, został później członkiem Komisji Edukacji Narodowej. Z Gdańskiem związany jako jeden z fundatorów obserwatorium astronomicznego na Biskupiej Górce założonego przez Nataniela Mateusza Wolfa. W latach 1788-1792 był posłem na Sejm Czteroletni (sejm Wielki). W 1791 był jednym z założycieli Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej.


Izabela Fleming

    Izabela Fleming - (ur. 3 marca 1746 w Warszawie, zm. 17 czerwca 1835 w Wysocku) - polska arystokratka żyjąca na przełomie XVIII i XIX wieku, księżna, żona księcia Adama Kazimierza Czartoryskiego, przez którego weszła do stronnictwa Familii, w okresie Sejmu Czteroletniego związana ze Stronnictwem Patriotycznym. W młodości znana ze swobody obyczajów, w późniejszym okresie żucia czynnie zaangażowana w życie polityczne schyłkowego okresu I Rzeczypospolitej i pierwszych lat XIX wieku. Pisarka, mecenaska sztuki, kolekcjonerka pamiątek historycznych, twórczyni pierwszego polskiego muzeum w Świątyni Sybilli w Puławach, które wraz z jej zbiorami w Domu Gotyckim w Puławach stały się zaczątkiem obecnego Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Matka m.in. polityka księcia Adama Jerzego Czartoryskiego i pisarki Marii Wirtemberskiej.

 

    Izabela była jedyną córką podskarbiego wielkiego litewskiego Jana Jerzego Fleminga i kanclerzanki wielkiej litewskiej Antoniny z Czartoryskich. Jej ojciec, wywodzący się z arystokracji niemieckiej osiadłej na należącym do Brandenburgii Pomorzu przednim, do końca życia nie mówił dobrze po polsku, brał jednak czynny udział w życiu politycznym kraju, związany był ze stronnictwem Czartoryskich. Matki Izabela nie znała, ponieważ ta zmarła, kiedy była jeszcze dzieckiem.

 

    Izabela Czartoryska była inicjatorką utworzenia pierwszego zbioru muzealnego na ziemiach polskich w 1801 r. w Puławach wybudował świątynie Sybilli, w której znalazły się pamiątki po najwybitniejszych postaciach związanych z historią Polski.

 

    Taki napis widniał nad wejściem do Świątyni Sybilli, otwartego w 1801 r. budynku, w którym powstało patriotyczne muzeum, wyrażające nadzieje I . Czartoryskich na odzyskanie niepodległości. Księżna wierzyła, że zebranie tam relikwie i pamiątki po władcach polskich oraz bohaterach walk o niepodległość przetrwają do czasu odzyskania przez ojczyznę wolności, podsycając patriotyzm. Eksponaty Ściągała z całej Polski, chcąc ocalić je przed zniszczeniem i zapomnieniem. Kolekcji ta była zwieńczeniem patriotycznej działalności Izabeli, która w okresie Sejmu Czteroletniego porzuciła wszelkie rozrywki dla ratowania ojczyzny. Wspierając męża oraz króla Stanisława Augusta, nawoływała do patriotycznych aktów i noszenia narodowych strojów. Zajęła się też poważniejszym pisarstwem.

 

    Po III rozbiorze Polski księżna wraz mężem byli związani ze spiskowcami, który planowali wybuch powstania kościuszkowskiego. W jesieni 1793 r. w Sieniawie gościł u Czartoryskich Tadeusz Kościuszko i snuto tutaj plany powstania, Którego jednak zakończyło się klęską.

 

    Po jego upadku Czartoryscy musieli wysłać synów Adama Jerzego i Konstantego jako zakładnika na dwór carski w Petersburgu.
 

    Po upadku Rzeczypospolitej księżna Izabela tym gorliwej gromadziła pamiątki z przeszłości. Była wśród Szkatułka Królewska. W wyłożonym aksamitem wnętrzu znajdowały się przedmioty należące do władców Polski, m.in.: króla Zygmunta I Starego, Stefana Batorego, Zygmunta III Wazy, królowej Bony Sforzy i Anny Jagielońskiej. Szkatułka Królewska stanowiła główny element kolekcji aż do 1939 r., kiedy została zrabowana przez Niemców. Jej dalsze losy są nieznane.

    Po upadku powstania listopadowego 1830/31 Czartoryscy stracili Puławy i (ze względu na stanowisko Adama Jerzego, który był prezesem Rządu Narodowego) i stara księżna Izabela wraz z córką Marią Wirtemberską przeniosły sie do Sieniawy. Również tutaj potajemnie przez granicą przewieziono część zgromadzonej w Puławach kolekcji.

    Księżna Izabela Czartoryska zmarła w Wiedniu w 1835 r. Kilkadziesiąt lat później jej wnuk Władysław przywiózł trumnę z jej ciałem do Sieniawy złożył w krypcie kiążąt Czartoryskich w Kościele Parafialnym. Obecnie jej najstarszą przedstawicielką rodu Czartoryskich pochowany w tej krypcie.


Herb Flemingów
<<<- POWRÓT DO DRZEWA GENEALOGICZNEGO